प्राचीन ज्ञान, आधुनिक दृष्टिकोन
Updated: 2 hours ago
(Ancient Wisdom, Modern Lenses)
आजच्या तरुणाईमध्ये अल्प कालावधीचे व्हिडिओ, ज्यांना लोकप्रिय भाषेत ‘रील्स’ म्हटले जाते, हे संवादाचे सर्वाधिक पसंतीचे माध्यम बनले आहे. डिजिटल युगात कमी होत चाललेल्या एकाग्रतेच्या कालावधीला हे माध्यम साजेसे आहे. त्याचबरोबर, तरुणांना आपली सर्जनशीलता व्यक्त करण्याची आणि आपले विचार थोडक्यात, प्रभावीपणे व परिणामकारक रीतीने मांडण्याची संधीही ते देते.
विशेषतः तरुणांशी संवाद साधून त्यांच्यापर्यंत एखादा महत्त्वपूर्ण आणि मोलाचा विचार पोहोचवायचा असेल, तर रील्स हे कथाकथनाचे एक प्रभावी आणि गतिमान कलामाध्यम म्हणून विकसित होऊ शकते.
भारतीय ज्ञान परंपरा (Bharatiya Gyan Parampara – Indian Knowledge System – IKS)
भारत हा प्राचीन काळापासून ज्ञानाचा समृद्ध भांडार म्हणून ओळखला जातो. ‘भा’ म्हणजे प्रकाश आणि ‘रत’ म्हणजे मग्न असलेला. या अर्थाने, ‘भा-रत’ म्हणजे ज्ञानाच्या प्रकाशाच्या शोधात सतत मग्न असलेला देश, अशी भारताची संकल्पना मांडली जाते.
जगातील इतर ज्ञानपरंपरांपेक्षा भारतीय ज्ञानपरंपरेचे वेगळेपण म्हणजे विज्ञान आणि अध्यात्म, भौतिकशास्त्र आणि तत्त्वज्ञान यांचा तिच्यात असलेला अद्वितीय संगम. असे म्हणता येईल की, “भारताचे अध्यात्म वैज्ञानिक आहे आणि भारताचे विज्ञान आध्यात्मिक आहे.”
भारताच्या प्राचीन ऋषीमुनींना हे ज्ञात होते की, परमज्ञानापर्यंत पोहोचण्यासाठी विश्वाच्या मर्यादांचा शोध घेण्याबरोबरच मानवी मनाच्या गूढ गाभ्याचाही शोध घेणे आवश्यक आहे.
ज्ञानाची ही विलक्षण परंपरा आजच्या सर्जनशील तरुणांसमोर एक मोठे आव्हान आणि तितकीच मोठी संधी उभी करते. या ज्ञानपरंपरेच्या विविध पैलूंचा अभ्यास करून, आपल्या आवडीच्या माध्यमातून—म्हणजेच रील्सद्वारे—ते प्रभावी आणि आकर्षक पद्धतीने जगासमोर मांडण्याची संधी तरुणांना मिळू शकते.
भारतीय ज्ञान परंपरेवर आधारित रील्सच्या माध्यमातून, सहस्रावधी वर्षांपासून मानवी प्रगतीला दिशा देणाऱ्या विविध ज्ञानशाखांचे विस्मयकारक विश्व उलगडून दाखवले जाईल.
भारतीय ज्ञान परंपरेवर आधारित ‘भीष्म फिल्म फेस्टिव्हल’
भारतीय ज्ञान प्रणालीच्या (IKS) शिक्षण क्षेत्रातील अग्रगण्य नाव असलेल्या ‘भीष्म IKS’ची केंद्रे पुणे, भारत आणि कॅलिफोर्निया, अमेरिका येथे आहेत. संस्थेतर्फे भारतीय ज्ञान परंपरेवर आधारित विविध ऑनलाइन अभ्यासक्रम चालवले जातात. आजवर भारतासह जगभरातील सुमारे १०,००० विद्यार्थ्यांनी या अभ्यासक्रमांचा लाभ घेतला आहे.
‘भीष्म’तर्फे पुण्यातील ऐतिहासिक आणि प्रतिष्ठित फर्ग्युसन महाविद्यालयात २९, ३० आणि ३१ जानेवारी २०२७ रोजी एका भव्य चित्रपट महोत्सवाचे आयोजन करण्यात येत आहे. फर्ग्युसन महाविद्यालय या महोत्सवाचे शैक्षणिक भागीदार असेल.
या महोत्सवाला अयोध्येतील रामजन्मभूमी तीर्थक्षेत्र ट्रस्टचे महासचिव स्वामी गोविंददेव गिरीजी यांचे आशीर्वाद लाभले आहेत.
भारतीय ज्ञान परंपरेतील तीन डझन मान्यवर विद्वान या महोत्सवाचे मार्गदर्शक असतील. त्यामध्ये डॉ. कोएनराड एल्स्ट, डॉ. जी. बी. देगलूरकर आणि डॉ. कपिल कपूर यांचा समावेश आहे. सुप्रसिद्ध अभिनेते आणि दिग्दर्शक डॉ. नितीश भारद्वाज हे या महोत्सवाचे क्युरेटर आहेत.
आंतरराष्ट्रीय रील्स निर्मिती स्पर्धा
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणात (NEP) भारतीय ज्ञान प्रणालीला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. विविध विषयांचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी भारतीय ज्ञान परंपरेचा आपल्या ज्ञानात, विवेकात, व्यक्तिमत्त्व विकासात आणि करिअरमध्ये कशा प्रकारे उपयोग होऊ शकतो, याचा शोध घेणे अपेक्षित आहे.
प्राचीन भारतीय ज्ञानाच्या या विशाल भांडाराशी पुन्हा नाते जोडण्याच्या प्रक्रियेत आपण बराच काळ गमावला आहे. त्यामुळे भारतीय ज्ञान परंपरेविषयी तरुणांमध्ये उत्सुकता आणि जागरूकता निर्माण करणे आवश्यक आहे. या ज्ञानपरंपरेच्या विविध पैलूंचा शोध घेण्यासाठी आणि त्यातून लाभ मिळवण्यासाठी तरुणांना प्रेरित करणे, ही काळाची गरज आहे.
हीच गरज लक्षात घेऊन, या चित्रपट महोत्सवात आंतरराष्ट्रीय रील्स निर्मिती स्पर्धा हा एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम असेल.
आपल्या असामान्य सर्जनशीलतेची दखल घेतली जाण्याबरोबरच, या स्पर्धेत सहभागी होणाऱ्यांना आकर्षक रोख पारितोषिके जिंकण्याची संधी मिळणार आहे.
स्पर्धेतील प्रथम तीन पारितोषिके पुढीलप्रमाणे असतील:
• प्रथम पारितोषिक: ₹१,००,०००
• द्वितीय पारितोषिक: ₹७५,०००
• तृतीय पारितोषिक: ₹५०,०००
याशिवाय, लाखो रुपयांची इतर अनेक पारितोषिकेही दिली जाणार आहेत.
या स्पर्धेसाठी ज्युरी मंडळाचे अध्यक्ष डॉ. नितीश भारद्वाज असतील. त्यांच्यासोबत सुप्रसिद्ध अभिनेते मनोज जोशी आणि प्रवीण तरडे हे ज्युरी मंडळाचे सदस्य असतील.
स्पर्धेचे सविस्तर नियम, अटी आणि इतर माहितीसाठी इच्छुक स्पर्धकांनी संकेतस्थळाला भेट द्यावी.
स्पर्धेतील पुरस्कारप्राप्त रील्स तसेच निवडक उल्लेखनीय रील्सचे प्रदर्शन चित्रपट महोत्सवात केले जाईल. यासोबतच चित्रपटसृष्टीतील नामवंत व्यक्तींच्या मार्गदर्शनाखाली विशेष मास्टरक्लासेस आयोजित करण्यात येतील. या सत्रांमुळे नवोदित चित्रपट आणि रील निर्मात्यांना शैक्षणिक तसेच व्यावहारिक दृष्टिकोनातून मोलाचे मार्गदर्शन मिळेल.
भारतीय ज्ञान परंपरेवर आधारित स्टार्टअप्सचे प्रदर्शन
भारतीय ज्ञान परंपरेवर आधारित स्टार्टअप्सचे प्रदर्शन हे ‘भीष्म फिल्म फेस्टिव्हल’चे आणखी एक महत्त्वाचे आकर्षण असेल.
याशिवाय, प्राचीन भारतीय इतिहास, संस्कृती आणि ज्ञानपरंपरेतील आघाडीचे अभ्यासक व विद्वान यांची व्याख्याने आणि परिसंवादही आयोजित करण्यात येतील.
चित्रपट निर्माते, विद्यार्थी, इतिहासकार, संस्कृतीप्रेमी, सोशल मीडिया कंटेंट क्रिएटर्स आणि इन्फ्लुएन्सर्स यांना पुण्यात एकत्र आणून, हा ऐतिहासिक महोत्सव भारतीय ज्ञान प्रणालीतील सखोल आणि समृद्ध विचारांना आधुनिक काळातील गतिमान, आकर्षक आणि व्यापक पोहोच असलेल्या दृकश्राव्य कलाकृतींचे स्वरूप देईल.
थोडक्यात सांगायचे तर, हा महोत्सव प्राचीन भारतीय ज्ञानाच्या गहन वारशाला एकविसाव्या शतकातील कंटेंट निर्मितीच्या उत्साही, सर्जनशील आणि आधुनिक ऊर्जेशी जोडणारा एक महत्त्वपूर्ण सेतू ठरेल.
हा भव्य महोत्सव तरुणांना आपल्या सांस्कृतिक मुळांशी पुन्हा नाते जोडण्याची, आपल्या सर्जनशीलतेला मोठे व्यासपीठ मिळवून देण्याची आणि आकर्षक पारितोषिके जिंकण्याची अनोखी संधी उपलब्ध करून देत आहे.
प्राचीन ज्ञानाला आधुनिक अभिव्यक्तीची जोड देत, आपल्या सर्जनशीलतेच्या बळावर भारतीय ज्ञानपरंपरेचा समृद्ध वारसा जगासमोर मांडण्याची ही सुवर्णसंधी आहे!
Comments